Tag Archives: Eleştirmenler

Eleştirmenler

 

-Türk Dili (Eleştiri Özel Sayısı), Nr: 142, Temmuz 1963-

Eleştirmenler

ALAIN (1868 – 1951)

Fransız düşünür ü vc eleştirmeni. Asıl adı Emile-Au­ gust e Chartier'dir. Système des Beaux-Arts (1920), Propos sur l'Esthétique (1924) adıyla sanat felsefesine uzanan eserler yazmıştır. Ama daha çok söyleşileriyle (propos ) tanınır. Söyleşilerini şu kitaplarda toplamıştır: Propos de Littérature, Propos d'un Normand, Propos sur le Bonheur, Propos sur l'Education. Yazılarından anlakçılığa (intellectualisme) ay­ kırı bir kişi olduğ u anlaşılır. (Daha geniş bilgi için bk. Türk Dili, temmu z 1961, sayı: 118)

 

ALBÉRÈS, René – M a r i l

Günümüz fransız eleştirmeni . Livre du silence (Sessiz­ liğin kitabı)ı La Soif (Susuzluk) gibi romanlar ı varsa da daha çok eleştirileriyle tanınır.

Başlıca eserleri: Portrait de notre héros (1945), La révolte des écrivains d'aujourd'hui (1949), L'odyssée d'André Gide (1951), Sartre (1953), Bilan littéraire du XX. siècle (1956), L'Aventure mte/fectue/le du XX, siècle (1959), Histoire du roman moderne (1962).

 

ARLAND, Marcel (1899)

Fransız romancısı ve eleştirmeni. 1920 yılında da daizmin etkisi altında kaldı. Daha sonra Gİde'in etkisiyle La Nouvelle Revue Française dergisine katıldı ve yadsıyıcı tutumunu bıraktı. Ama genç kuşakların kaygısını L'Ordre (1929) adlı romanında işlemekten de geri kalmadı. Arland'ın birçok hikâyesi de vardır . I952'de Fransız Akademisinin büyük edebiyat ödülünü kazandı.

Eleştiri eserleri : Essais Critiques (1931), Marivaux

(1950), Essais et Nouveaux Essais Critiques.

 

ATKINSON , Brooks (1894)

Amerikan gazetecisi ve tiyatro eleştirmeni. Massa-chussetts bölgesinin Melrose kentinde doğmuştur. Öğrenimini Harvard'da görmüştür. New York Times gazetesinin kitaplar sayfasını düzenlemiştir uzun bir süre. Daha sonra aynı gazetenin tiyatro eleştirmenliğini yapmıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Çin'de ve Rusya'da muhabir olarak bulunmuştur .

Eserleri: Skyline Promenades (1925), East of the Hudson (1931), The Cingalcse Prince (1934), Once Around the Sun (1951).

 

BAUDELAIRE, Charles (1821-1867 )

Fransız şairi ve sanat eleştirmeni. Şair olarak Fransız şiirine yeni bir titreşim getirmiştir. Onun şiiri, toplumu n bütün kurallarına, geleneklerin e karşı koyan, başkatdıran bir şiirdir; töreyi yadsımadır; kötülüğe, şeytana Övgü, bu yoldan bir erdeme, yetkin bir güzelliğe ermedir. Denemeleri, eleştirileriyle de Fransız edebiyatını etkilemiş bir sanatçıdır.

Başlıca eserleri: Les Fleurs du Mal (1857), Curiosités Esthétiques (1868), L'Art Romantique (1868), Petits Poèmes en prose (1869), Journaux intimes (1909).

 

BAZIN, André (1918 – 1958)

Fransız sinema eleştirmeni. 1945 ile 1950 yılları arasın­ da Ecran Français, La Revue du cinéma, Esprit, Radio-Cinéma-Têlêvision, Le Parisien libéré dergilerinde sinema eleştirileri yazdı. 1952 yılında birkaç arkadaşıyla birlikte Cahiers du Cinéma'yi kurdu ve ölünceye kadar bu derginin yöne­timinde rol aldı. Bazin, genç eleştirmen kuşağı üzerinde büyük bir etki yapmış ve gün geçtikçe sinema estetiğinin zengin­liğini anlayan yığınların yetişmesine önayak olmuştur .

Eserleri ; Qu'est-ce que le cinéma (4 cilt, 1958 – 1962), Orson Welles (Jean Coctea u ile birlikte, 1950)

 

BORGESE, Giusepp e Antonio (1882 – 1953)

İtalyan şairi, deneme , oyun ve roman yazarı, eleştirmeni. Polizzi Generosa'da doğmuştur. Çağımız İtalyan Edebiyatında önemli bir yeri vardır. Eleştiride sanatçıyı ve sanat eserini çeşitli eğilimlerle değerlendirme yolun­dadır, karşılaştırma kuralından yanadır. Nesne l ölçülere önem verir.

Eserlerinden birkaçı: Rubé (roman, 1923), Yaşayan­larla ölenler (roman, 1923), Dante Üstüne Eleştiri (1936).

 

BROOKS, Cleanth (1906)

Amerikan eleştirmeni ve bilim adamı. Amerika'nın Kentucky bölgesinde Murray'de doğmuştur. İyi bir öğrenim görmüş, birkaç üniversiteden edebiyat doktoru derecesini almıştır. Louisiana üniversitesinde on beş yıl kadar profe­sörlük ettikten sonra Texas, Michigan, Chicago gibi yerlerde konuk profesör olarak dersler vermiştir. 1947’den bu yana Yale Üniversitesi'nde profesördür. İyi bir eleştirmen ol­duğu kadar iyi bir kuramcı ve edebiyat öğreticisidir .

Eserlerinden birkaçı: Understanding Poetry (R. P. Warren'l e birlikte, 1938), Modern Poetry and Tradition (1939), Modern Rhetoric (R. P. Warren'l e birlikte , 1949).

 

BRUNETIËRE - Ferdinan d Vİncent-de-Pauİ Marie (1849 – 1906)

Fransız eleştirmeni. 1875 yılında Revue des deux mondes dergisinde yazmaya başladı ve 1885 yılında da derginin mü­dürü oldu. İnakçı (dogmatik) bir eğilimi olan Brunetière İlkin olguculuğa ve Darvencİliğe yöneldi daha sonra katolikliğe iyiden iyiye bağlanarak bilimin topattığını ilân etti. Çağının canlı edebiyatına kapalı kalan Brunetière ustalığını tarihe mal olmuş edebiyat eserleri üzerinde gösterdi. Canlı bir üslûbu vardır.

Başlıca eserler i : Etudes Critiques sur l'histoire de la littérature française (8 cilt, 1880 – 1907), Le Roman Natura­ liste (1883). L'Evolution de la critique (1890).

 

CROCE, Benedett o (1886 – 1952)

İtalyan filozofu, tarihçisi ve eleştirmeni. Percosseroli'de doğmuştur. İyi bir öğrenim görmüştür. 1905'te çıkarıp yönettiği La Critica adlı dergi ile eleştiride önemli bir yere ulaşmıştır. Sanat eserinde Öz-antatı ve biçim konularında kılı kırk yarar bir tutumu vardır. Ele aldığı sanatçıyı tarih deneyinden geçerek kişiliğe ulaştığı öğeleriyle değerlendirme çabasındadır. Sanat ve edebiyatta gerçekçi akımın Öncüsü sayılır. (Daha geniş bilgi için bk. Türk DM, temmu z 1961, sayı: 118)

Eserlerinden birkaçı : Tarih: Kuramı ve Geçerliği (1921), Ondokuzuncu Yüzyıl Avrupa Edebiyatı (1924), Almanya ve Avrupa (1944), Siyasa ve Töre (1945), Felsefem (1945).

 

DAVIES, Hugh Sykes

İngiliz eleştirmeni. Birinci Dünya Savaşından sonra eleştirilerini yayımlamaya başlayan Davİes daha çok şiir eleştirisi üzerinde durur. En önemli eseri The Metaphysical Poets adını taşır .

 

DUBOS, Charles (1882-1939 )

Fransız eleştirmeni. 1908 yılından başlıyarak tuttuğu günlüğü Avrupa kültürü üzerindeki derin bilgisini ortaya koyar. Eleştiriye Birinci Dünya Savaşından sonra başla­mıştır. İlk eleştiri eseri 1919 yılında yayımladığı Réflexions sur Mérimée adını taşır. Daha sonraki eleştirileri ise yedi cilt tutan Approximations (1922-1937) adlı eserinde yer alır.

Öteki Önemli eserleri: Byron et le besoin de la fata­ lité (1929), Dialogue avec André Gide (1929), François Mauriac et le problème du romancier catholique (1933).

 

ELIOT, Thomas Sterns (1888)

İngiliz şairi, oyun yazarı, denemecisi ve eleştirmeni. Amerika'da Missouri'de doğmuştur. Bir süre sonra İngiltere'ye gelmiş ve İngiliz uyruğuna girmiştir. Otuz yıldan çok bir süredir İngilterede şair ve eleştirmen olarak büyük etkileri görülmüştür. (Daha geniş bilgi için bk. Türk DM, sayı: 113 ve 118).

Eserlerinden birkaçı: An Essay of Poetic Drama (1928), Selected Essays (1932), The Use of Poetry and the Use of Criticism (1933), Essays Ancient and Modern (1936), The Cocktail Party (1949), The Confidential Clerk (1950).

 

ETIEMBLE, René (1910)

Fransız eleştirmeni. Romanları da vardır. Asıl eleşti­rinin ayrıntılarda (teferruatta) olduğunu söyler ve eleş­tiri yargı gücünün ne olduğunu araştırır. 1937 yılında Enfant du Choeur adlı kitabı bir hayli gürültü koparmıştır. Rimbaud üzerine İncelemeleri ile tanınan Etiemble'ın de­neme ve eleştirileri üç ciltlik Hygiène des lettres adlı kita­bında toplanmıştır .

 

FLORA , Francesco

İtalyan eleştirmeni. Çağdaş İtalyan Edebİyatı'nda bilimsel eleştirinin Öncüsüdür. Bir yazarın çağdaş sorunlara eğilmesi gerektiğini savunur, ama eserin sanat değeri olmasını ister. Kuramsal ilkeleri bir belirli yöne, ölçüye bağ­lamak çabası içindedir.

 

FUBİNİ , Mario

İtalyan eleştirmeni. Çağdaş İtalyan eleştirisinde yeni, değişik, yöntemli bir eleştiri tutumunu başlatan bir eleştir­men olarak ün yapmıştır. Klâsiklerin yorumu konusunda süregelen yenileşme çabasını sürdürür. Bir sanatçının za­man içinde ve çağının ortamında İncelenmesini ister, yazarı, eser i ile çağının yargısına vurmadan yanadır.

 

GASSET, José Ortegay (1883)

İspanyol düşünürü, romancısı, eleştirmeni. Madrid'de doğmuştur. Öğrenimini İspanya'da ve Almanya'da yap­mıştır. İspanyol yazarları üzerinde etkisi derindir. Çağının olaylarının içine giren ve onlardan sonuçlar çıkaran bir yazardır. (Daha geniş bilgi için bk. Türk Dili, temmuz 1961, sayı: 118).

Eserlerinden birkaçı: Meditaciones del Quijote (1914), El Spectator (beş cilt, 1916), La Deshumanización del Arte (1925).

 

GOURMONT, Rémyde (1858-1915 )

Fransız denemecisi ve eleştirmeni. Gourmont'un şiirleri, romanları, oyunları da vardır. Epikuros'un, Bayle'ın ve Renan'ın hayranıdır. Mercure de France dergisini kurmuş ve sembolist çağının en önde gelen eleştirmenlerinden biri olmuştur. Karamsarlığa eğilimi olan Gourmont birçok ya­ zarların tanınmasında rol oynamıştır.

Eserleri: Promenades littéraires (1904-1927), Pro­ menades philosophiques (1905-1909), Le livre des masques (1896).

 

GRIERSON, Herbert (1866)

İngiliz yazarı ve edebiyat tarihçisi. Tam adı Sir Herber t John Clifford Grierson'dur. İskoçya'da Shetland Islans'ın Lerv/İck kentinde doğmuştur. Aberdeen ve Edımburg Üni­versitelerinde profesörlük etmiş, 1936-39 yılları arasında Edİmburg Üniversitesi rektörü olmuştur. XVII. yüzyıl İngiliz Edebiyatı üzerin e en yetkili kişi sayılmaktadır.

Eserleri: The First Half of Seventeenth Century (1906), Metaphysieal Poets, Donne to Butler (1921), The Back- ground ofEnglish Literatüre and Other Collected Essays (1925), Prophets and Poets (1937), v.b.

 

HENNEQUIN, Emile (1858-1888 )

Fransız eleştirmeni. Bilimsel efeşt/ri'nin başlıca savunu­cusudur. 1888 yılında yayımladığı eleştiri üzerine yazılmış kitabı da ayni ismi taşır: La critique scientifique. Henne-quin bu kitabıyla Hippolyte Taine'e de karşı çıkar ve ortam'ı (milieu) dehanın yarattığını ileri sürer. Hennequin'in bun­lardan başka şu eserleri d e vardır : Etudes de critiques scien­ tifiques (1888), Ecrivains francisés (1889), Quelques écrivains français (1890).

 

HİSAR, Abdülhak Şinasi (1888-1963 )

Türk romancısı ve eleştirmeni. İstanbul'da doğmuş ve orada ölmüştür, öğrenimini Galatasaray Lisesi'nde tamamladıktan sonra Paris'e gitmiş ve orada Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde okumuştur. I908'de yurda dönmüş, uzun bir süre özel yerlere çalışmış, I930'da Balkan Birliği Derneği genel yazmanı olmuş, Dışişleri Bakanlığı danışman­ lığına atanmıştır. Daha sonra birtakım bankaların yönetim kurulu üyeliklerinde bulunmuştur.

Romancı olarak tanınmadan önce eleştiri alanında güçlü bir eleştirmen olarak belirmiştir. Daha sonra romana yönelmiş ve edebiyatımızda kendine özgü bir yere ermiştir.

Eserleri: Fahim Bey ve Biz (1941), Boğaziçi Mehtapları (1943), Çamlıcadaki Eniştemiz (1944), AH Nizami Beyin Ala­ frangalığı ve Şeyhliği (1952), Boğaziçi Yalıları (1954), Aşk İmiş Her Ne Var Alemde (antoloji, 1955), Geçmiş Zaman Köşkleri (1956), Yahya Kemal'e Vedâ (1959), Geçmiş Zaman, Fıkraları (1958), İstanbul ve Pierre Loti (1958), Ahmet Haşim- Hayatı ve Şiiri (1963)

 

HOWE, Irving (1920).

Amerikan biyografya yazarı ve eleştirmeni. New York City'de doğmuştur. Yahudi soylu olduğu için çocukluk yılları sıkıntılı geçmiş, 1936'dan sonra aynı kentteki koleje girip öğrenimini görebilmiştir. Daha sonra Indiana üniver­sitesini bitirmiştir. I954'te Massachusetts bölgesinin Waltham'ındaki Brandeis üniversitesinde asistan olmuştur.

Başlıca eserleri: Sherwood* Anderson ( 1951 ), William Faulkner (1952), A Treasury of Yiddish Stories (E. Greenberg'le birlikte, 1954).

 

JALOUX, Edmond (1878-1949 )

Fransız eleştirmeni. Gençliğinde L'Escalier d'or (1922) gibi romanlar da yazmıştır. Yabancı edebiyatı çok iyi iz­leyen Edmon d Jaloux'nun eleştirileri daha çok ingiliz, alman yazarları üzerinedir. 2.VII.1936 tarihinde Fransız Akade­misine de seçilen Jaloux 1924 ile 1940 yılları arasında Nouvel­ les Littéraires dergisinde sürekli olarak eleştiriler yayım­lamıştır. Bu eleştirilerini sonradan L'Esprit des livres adı altında topladı.

Eserleri : Perspectives et personnages, Rilke, Goethe, D'Eschyle à Giraudoux, Du rêve à réalité, Les saisons litté­ raires.

 

KANTERS, Robert

Fransız eleştirmeni. İkinci Dünya Savaşından sonra eleştirileri yayımlanan Kanters'in yazıları daha çok Le Figaro Littéraire dergisinde çıkmaktadır. Gaétan Picon, Pierre Boisdeffre, R. M. Albérès, Paul Guth, Roger Caillos, Maurice Nadeau, Claud e Roy, Etimble, Nicol e Védrès İle bugünkü fransız eleştirisinin önde gelen isimlerindendir.

 

KERR, Alfred (1867 – 1948)

Alman eleştirmeni. Asıl ismi Kempner'dir. Kerr, bunun kısaltılmış biçimidir. Edebiyat eleştirileri yanında tiyatro eleştirileri de vardır. Tiyatro eleştirileri daha çoktur. Bİr ara Pan adında bir dergi çıkardı ve bütün doğal­cıları bu dergiye topladı. Alfred Kerr, halk arasında, Her ­ mann Sudermann'a açtığı savaşla tanınır. Kerr, eleştirinin bir sanat eseri olduğuna inanır ve okurlar üzerinde bir etki yapmasını ister. 1933 yılında Hitler Almanyasından kaçarak Londraya sığındı, ölümü Londradadır.

 

LEAVIS, FR. (1895)

İngiliz eleştirmeni. Tam adı Frank Raymond Leavis'tir. Pers e School'da öğrenime başlamış, öğrenimini Cambridge'deki Emmanuel College'de tamamlamış ve fel­sefe doktoru olmuştur. 1932'de "Scruty*' adlı ede ­biyat dergisini yayımlamağa başlamış ve dergiyi 1953'e kadar sürdürmüştür. 1936'dan beri Cambridge'de okut ­mandır .

Başlıca eserleri : D. H. Lawrence (1930), New Bearings in English Poetry (1932), Revaluation: Tradition and Develop­ ment in English Poetry (1936), The Great Tradition: George Eliot, James and Conrad (1938).

 

LEMAÎTRE, Jules François Elie (1853-1914 )

 Fransız yazar ve eleştirmeni. 1885 yılında Renan üzerine yazdığı bir yazı ile birdenbire üne kavuşmuştur. Journal des Débats gazetesinde on yıl tiyatro eleştirmenliği yapmış sonra bu yazılarını 1888 yılında Impressions de théâtre adlı bir kitapta toplamıştır. Oyun ve hikâye de yazmış olan Lemaître çeşitli konular üzerindeki yazılarıyla eleştirilerini Les Contemporains adı altındaki 5 cilt tutan eserinde toplamıştır.

 

MEHMET MURAT (Î-I9I7 )

Türk tarihçi, romancı, gazeteci ve eleştirmeni. Tiflis (Dağıstan)te doğmuş, İstanbul'da Ölmüştür. Darülmuallimin (öğretmenokulu) ve Mekteb-î Mülkiye'de tarih Öğretmenliği, daha sonra, Şûrâ-yı Devlet (Danıştay) üyeliği gibi görevlerde bulunmuş; ayrıca, Mizan adlı bir gazete çıkarmıştır.

Mizan gazetesinde Edebiyatımızın Nümune-i İmtisalleri genel başlığı altında tefrika ettiği (1888) eleştiri yazıları, Tür k edebiyatında Batılı anlamda yazılmış ilk eleştiriler olması bakımından önemlidir. Bu yazılarda, Namık Kemal'in Vatan yahut Silistre, Recaizade Mahmut Ekrem'in Vuslat oyunlariyle, Samipaşazade Sezai'nin Sergüzeşt romanı in­celenmiştir. Sergüzeşt hakkındaki yazı yarım kalmıştır.

Eserleri: Tarİh-i Umumi (6 cilt, 1889), Tarih-İ Ebülfaruk (Osmanlı tarihi, 7 cilt, 1909-1914), Turfanda mı yoksa Turfa mı? (roman, 1891) v.b.

 

MUALLİM NACİ (1850-1893 )

Tür k şair ve yazarı. Asıl adı Ömer'dir. Medrese öğ­renimi görmüş, Naci takma adiyle yazdığı şiirlerle ün al­mıştır. Hem Batı, hem de Divan edebiyatı yolunda yazarak olumlu bir yol tutmuş, şürde Batı'ya karşı aşırı eğilim gös­teren Recaizade Mahmut Ekrem'l e Abdülhak Hamİt' e hücum etmiştir.

Başlıca eserleri: Ateşpare (şiirler, 1883), Şerare (şiirler, 1884), Füruzan (şiirler, 1885), Demdeme (eleştiriler, 1887), Ömer'in Çocukluğu (anılar, 1889), v.b.

 

MUIR, Edwin (1887)

İngiliz şair, romancı ve eleştirmeni. İskoçya'da Orkney'de doğmuştur. İngiliz eleştirmenliğinde kendine özgü bir tutumu ve yeri vardır. Kafka'nın eserlerini İngilizceye çevirip tanıtmıştır .

Başlıca eserleri: Latitudes (eleştiri, 1924), Transition (eleştiri, 1926), The Structure of the Novel (eleştiri, 1928), The Three Brothers (roman, 1931), Poor Tom (roman, 1932), v.b.

 

NAMIK KEMAL (1840-1888 )

 

Türk şairi, oyun yazarı, romancı, gazeteci ve eleştirmeni. Tekirdağ'da doğmuş, Sakız Adası'nda ölmüştür. Öğrenimi özeldir. İlkin memurlukla hayata başlamış, gazeteci olmuş, çağının siyasal olaylarına karışmış, Yeni Osmanlılar Cemİyeti'ne katılarak Paris'e kaçmış (1867), yurda dönünce (1870) yine gazetecilik etmiş, Vatan Yahut Siiistire adlı oyunu yüzünden Kıbrıs'taki Magosa zindanına atıl­mıştır. İstanbul'a döndükten bir süre sonra Midili'ye sürgüne gönderilmiş, sonra oraya mutasarrıf olmuştur. Daha sonra görevi Sakız adasına nakledilmiş, bu görevdeyken ölmüştür.

Namık Kemal, Tanzimat devrinin en önemli düşünce ve sanat adamıdır. Batı edebiyatı yolundaki Yeni Türk Edebiyatı'nın gelişmesi ve yayılması uğrunda çetin savaşlara girişmiştir. Eleştiri yazılarının çoğu eski edebiyatla yeni edebiyat kavgası üzerinedir.

Başlıca eserler i : Vatan Yahut Siiistire (oyun, 1873), Zavallı Çocuk (oyun, 1873), Akif Bey (oyun, 1874), Gülnihal (oyun, 1875), Ce/âlettİn Harzemşah (oyun, 1885), intibah (roman , 1876), Cezmi (roman , 1880), Tahrîb-î Harabat (eleş­ tiri , 1885), Takip (eleştiri, 1885), v.b.

 

POUND, E z r a (1885)

Amerikan şair, denemeci ve eleştirmeni. Idaho'nun Hailey kentinde doğmuştur. Öğrenimini Amerika'da çe­şitli yerlerde tamamlamıştır. Amerikan şiiri üzerinde, şiir­leri yoluyla ve eleştiri görüşüyle büyük etkileri olmuştur. Şiirde tutumu imgeciliktir. (Daha geniş bilgi İçin bk. Türk Dili, sayı: 113)

Eserlerinden birkaçı: A Lume Spento (1908), Personea (1909), Exultations (1909), Eleven New Cantos (1934), How to Read (1931), Polite Essays (1936).

 

RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847-1914 )

Türk şairi, oyun yazarı, romancı ve eleştirmeni. İs­tanbul'da doğmuş ve orada ölmüştür. Şurâ-yi Devlet (Da­nıştay) üyeliği, Mekteb-i Mülkiye ve Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi) Öğretmenliği; 1908 Meşrutiyetinden sonra Evkaf ve Maarif nazırlıkları, Ayan Meclisi üyeliği gibi görev­lerde bulunmuştur.

Memlekette Batı edebiyatı yolundaki yeni edebiyatın tutunup yayılması için çetin tartışmalara girişmiş, Tevfİk Fikret'i Servctifünun dergisinin başına getirerek "Edebİya- tı cedide " hareketinin başlamasına yol açmıştır .

Başlıca eserleri: Zemzeme (şiirler, 3 cilt, 1884-1885), Araba Sevdası (roman , 1898), Çok Bilen Çok Yanılır (oyun, 1914), Takdir-i Eihan (eleştiri, 1886), Taiim-i Edebiyat (de- biyat bilgileri, 1882), v.b.

 

RICHARD, Jean – Pierre (1922)

Fransız eleştirmenlerinin en önde gelenlerinden biri. Eleştiriyi yazarın dünyasını yeniden yaratma olarak anlar.

Eserleri: Littérature et sensation (1954), Poésie et Profondeur (1955), L'Univers imaginaire de Mallarmé (1962).

 

RICHARDS, Ivor Armstrong (1893)

İngiliz eleştirmeni. Chesire bölgesinin Sandbach kentinde doğmuştur. Harvard Üniversİtesi'nİn İngiliz dili üzerine araştırmalar yapan bölümünün müdürlüğünü yapmış, bu alanda birkaç eser yazmıştır. Aynı üniversitede profesör­lük etmiştir.

Eserleri : Principles of Literary Criticism (1924), Science and Poetry (1925), Practical Criticism (1929), Coleridge on Imagination (1934), v.b.

 

SAINTE-BEUVE, Charles Augustin (1804 – 1869)

Fransız eleştirmen, şair ve romancısı. 1823 yılında Globe dergininde yayımladığı yazılarla eleştirmenliğe başlamıştır. Romantiklerin çığırtkanlığını yapan Sainte-Beuve Fransız klasik edebiyatının bir savunucusu olarak da görünür. Tableau Historique et critique de la poésie française et du théâtre français au XVI. sièc/e (1828) adlı kitabında Ronsard'ın yeniden önem kazanmasına çalışır. İlk eleştiri kitapları olan Critiques et portraits littéraires (6 cilt, 1832 – 1839), Portraits littéraires (1844) ve Portraits contemporains (I846)'de Sainte-Beuve savaşçı bir yol izler. Ama bu yıllardan sonra aktöre ve politika ilkelerine ayak uydurarak eleştiri yapar. Bu dönemdeki eleştirileri başlıca iki seri kitabında toplanmıştır: Pazartesi Konuşmaları (1851 – 1862), Nouveaux Lundis (Yeni Pazartesi Konuşmaları, 1863-1870).

 

SAPEGNO, Natalino

İtalyan eleştirmeni. Roma Üniversitesi Edebiyat Fa­kültesinde İtalyan Edebiyatı Profesörüdür. Büyük yazarlar üzerine İncelemeleri ile ilgiyi çekmektedir. Dilbilim ve Ortaçağ edebiyatı üstüne derinlemesine çalışmalar ve araş­ tırmalar yapmıştır. Şiirin sana t gelenekleri ile uzlaşması gerektiğinde direnir. Eleştiride özel bir yeri vardır.

 

SARCEY, Francisque (1827-1899 )

Fransız edebiyat ve tiyatro eleştirmeni. 1851 yılında öğretmen oldu, fakat pervasızca yazılan yüzünden Rodez'e, oradan da Grenoble'e atanır. Bunun üzerine öğretmenlikten çekilen Sarcey Paris'e gelir Satané Bİnet, De Sganarelle gibi takma adlarla eleştiriler yazmaya başlar. 1867 yılında Le Temps gazetesi yayımlanmaya başlayınca Sarcey de o gazete­ye geçti ve Ölümüne kadar 32 yıl, her pazartesi olmak üzere tiyatro eleştirileri yaptı.

Eserleri: Le mot et la chose (1862), Pauí-Louts Courier Ecrivain (1876) Quarante ans de théâtre (1900 – 1902).

 

THIBAUDET, Albert (1874-1936 )

Fransız eleştirmeni. İnakçı anlayışa karşı çıkan yazarlar­dan biridir. Güçlü bir üslûbu vardır. Eleştirinin bir ayrı edebiyat türü olduğuna inanır.

Eserleri : La Poésie de Stéphane Mallarmé (1912, dü­ zeltilmiş ikinci baskısı 1926), Flaubert (1922), Paul Valéry (1924), Stendhal (1931, Phisiologie de la critique (1930). Ölü­ münde n sonr a yayımlanan eserleri : Réflexions (2 cilt), His­ toire de la littérature française de 1789 d nos jours (1936).

 

TYNAN, Kenneth (1927)

İngiliz eleştirmeni. Birmingham'da doğmuştur. Oxford üniversitesinde İngiliz Edebiyatı Bölümü'nü bitirmiş, oyuncu, sahneye koyucu, yönetici olarak İngiliz tiyatrosunda ve televizyonunda ayrı bir ün yapmıştır. I957'de The Spectotor'da başlıyan eleştirmenliğini daha başka birkaç tanınmış gazetede sürdürmüştür. Şimdi Observer ve New Vor/cer gazetelerinin eleştirmenidir. Ionesco İle olan tartışması bu çağın en önemli tiyatro tartışması sayılır. Tynan'a "İngiliz tiyatrosunun yaramaz çocuğu " da derler.

Eserleri: He that Plays the King (1950), Alec Guiness (1953), Persona Grata (Cecil Beaton'la birlikte, 1953), Bull Fewer(l955), The Couestfor Corbett(H. Lang'la birlikte, I960), Curtains (1961).

 

VALÉRY, Paul (1871 – 1945)

Fransız şairi ve eleştirmeni. Sète'de doğdu. Paris'te öldü, Montpellier'de hukuk okudu. Matematik ve mimarlık üzerinde çalıştı. İlk şiirlerinde sembolist'lerin etkileri vardı. Şiiri bıraktı, felsefe, estetik ve politika sorunlarıyla uğraştı. Uzun süren bir susmadan sonra yeniden şiir ala­nında göründü .

Başlıca eserleri: La jeune Parque (1917), Album de vers anciens (1920), Charme (1922), Variété (1924), L'Ame et la Danse (1928).

 

VOLTAIRE, François – Marie Arouet (1694 – 1778)

Fransız yazar ve eleştirmeni. Bütün hayatı boyunca fransız toplumıyla çatışma halinde olan Voltaire romanları, oyunları ve felsefe yazılarıyla özgürlük, hoşgörü ve devlet işlerinde doğruluk adına savaşmıştır. İlk ciddi fransız eleş­tirmeni de sayılan Voltaİre'in eleştirileri mektuplarında, sözlüğünde ve çeşitli yazılarının içinde yer alır.

Başlıca eserleri: Histoire de Charles XII (1731), Lettres Philosophiques (1734), XIV. Louis Asrı (1739), Safoğlan (1759), Felsefe Sözlüğü (1764).

 

 

WARREN, Austin (1899)

Amerikan bilim adamı ve eleştirmeni. Massachusetts bölgesinin Waltham kentinde doğmuştur. Connectİcut'ta Wesleyan kolejinde, Hafward ve Pricton üniversitelerinde öğrenim görmüştür. 1948'den beri Michigan üniversitesinde profesörlük etmektedir. Eleştiri ve edebiyat kuramlarını bilimsel yönden ele alıp çaba gösteren bir eleştirmendir .

Başlıca eserleri: Alexander Pope as Critic and Humanist (1929), A Study in Baroque Sensibility (1934), Essays in Cri­ticism (1948), Theory of Literature (René Wellek'l e birlikte, 1949).

 

WEÎNHEBER, Joseph (1892-1945)

Avusturyalı eleştirmen. Yazılarında dışavurumcu (ekspresyonist) bir eğilim gösterir. Eleştirilerinden başka şiirleri ve denemeler i vardır.

 

WILDE , Oscar (1856-1900)

İngiliz şairi, oyun yazarı eleştirmen ve romancısı. Aslında İrlandalı olan Wilde, Dublin'de doğmuş, Paris'te ölmüştür, öğrenimini Dublin ve Oxford'daki ünlü öğrenim yerlerinde yapan Wilde, hayatı süresince ilginç olaylar ya­şamış, her bakımdan büyük bir üne ermiştir. Yurdumuzda da çok iyi tanınan bir yazardır .

Eserlerinden birkaçı: Salomé (oyun, 1893., Türkçeye çevrilmiştir.), Lady Windermere's Fan (oyun, 1893., Türkçeye Çevrilmiştir,), A Woman of No Importance (oyun, 1894, Türkçeye çevrilmiştir.), The Ballad of Reading Gaol (şiir, 1898. Türkçeye çevrilmiştir.), The Picture of Dorian Gray (roman , I89t. , Türkçeye çevrilmiştir.), De Profundis (1905., Türkçeye çevrilmiştir.) v.b.

 

WILSON , Edmund (1895)

Amerikan eleştirmeni, romancı ve yayımcısı. Amerika'nın New Jersey bölgesinin Red Bank kentinde doğmuştur.

 

Birçok derginin ve gazetenin yönetmenliğinde bulunmuş, yayımlayıcısı olmuş, onlarda kitaplar sayfasını düzenlemiş ve eleştirmenlik yapmıştır. Birçok konularda kitaplar yayım­lamıştır. Bunlardan eleştiri ile ilgili olanlar şunlardır:

Axel's Castle (1931), The Triple Thinkers (1938), The Boys in the Back Room (1941), The Wound and the Bow (1941).

 

WORDSWORTH, William (1770 – 1850)

İngiliz şairi. Hawkshead'd e doğmuştur. Çocukluğu orada geçmiş, öğreniminin bir bölümünü orada yapmıştır, Cambridge'i bitirmiştir. Şiirlerinin başlıca ikiz konusu tabiat ve insanlıktır. Coleridge ile birlikte İngiliz Edebiyatın­da romantik akımın öncüsü sayılır.

Önemli eserleri : The Prelude, Lyrical Ballads.

 

YALÇIN, Hüseyin Cahit (1874-1957)

Türk hikâyeci, romancı, gazeteci ve eleştirmeni. Ba­lıkesir'de doğmuş, İstanbul'da ölmüştür. Mülkiye'yi bitir­dikten sonra memur olmuş, Öğretmenlik etmiş, 1908'den sonra Tanin gazetesini çıkararak gazeteciliğe başlamış, po­litika hayatına atılmış, İstanbul'dan milletvekili seçilmiş, Mütareke devrinde İngilizlerce Malta'ya sürülmüş, Cumhuriyet devrinde de birkaç dönem milletvekilliği (1939-1950) ve gazetecilik etmiştir.

Edebİyatıcedide topluluğu sanatçılarından olan Yal­çın, yazı hayatına hikâye ve romanla başlamış, o dönemde yeni edebiyatın savunuculuğunu etmiş, böylece başlıyan eleştirmenliğini Cumhuriyet devrinde çıkardığı (1933-1940) Fikir Hareketleri dergisinde de sürdürmüştür.

 

Eserlerinden birkaçı: Hayat-t Muhayyel (hikâyeler, 1899), Hayal İçinde (roman, 1901), Kavgalarım (eleştiriler, 1910), Edebî Hatıralar (anılar, 1935), v.b.

 

Leave a Comment

Filed under Araştırma